Bài Viết Âm nhạc

Một Cõi Đi Về Nơi Cát Bụi

Trường Kỳ


Thế giới âm nhạc Việt Nam vừa mất đi một tên tuổi lớn, từng gây được một ảnh hưởng mạnh trong mọi từng lớp dân chúng, nhất là nơi những người trưởng thành trong những thập niên 60 và 70, khi đất nước đang chìm đắm trong chiến tranh.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã trút hơi thở cuối cùng vào sáng ngày Chủ Nhật vừa qua tại bệnh viện Chợ Rẫy, thành phố Hồ Chí Minh trong khi mới bước qua tuổi 62.

Trịnh Công Sơn từ lâu bị bệnh gan nặng cùng với bệnh tiểu đường. Những ngày gần đây anh còn mang bệnh sưng khớp xương, nhiều lúc phải di chuyển bằng xe lăn vì đi đứng khó khăn. Cùng một lúc anh còn bị chứng viêm phổi tác hại nặng nề trong những ngày cuối đời.

Cuối cùng, trước sự bó tay của các y sĩ điều trị, bệnh tình của Trịnh Công Sơn đã đi đến chỗ tuyệt vọng để trở về với Cát Bụi như tựa đề một nhạc phẩm nổi tiếng của anh vào đầu thập niên 70.

Trịnh Công Sơn, quê quán ở Huế, sinh ngày 28 tháng Hai năm 1939 tại Ðắc Lắc. Anh là anh cả trong một gia đình có tám người con, ba trai và năm gái. Người em út trong gia đình là Trịnh Vĩnh Trinh, những năm gần đây đã có nhiều hoạt động về ca nhạc và đang trên đà thành công với những ca khúc của người anh cả trong gia đình mà cô rất quí mến đã dành riêng cho tiếng hát của cô, trong số có nhạc phẩm Tình Yêu Tìm Thấy là một trong vài nhạc phẩm mới nhất của Trịnh Công Sơn.

Theo lời kể của những người trong gia đình thì Trịnh Công Sơn trước kia không bao giờ nghĩ là mình sẽ trở thành nhạc sĩ, nếu không được thân mẫu anh mua cho một cây guitar để anh quên đi nỗi buồn to lớn khi thân phụ anh qua đời vào lúc Trịnh Công Sơn còn rất trẻ.

Thời gian đó Trịnh Công Sơn vừa đậu tú tài chương trình Pháp ở Huế và đang sửa soạn giấy tờ sang Pháp du học thì thân phụ anh ra đi sau một tai nạn. Anh quá buồn bã đến nỗi bị ốm một trận thập tử nhất sinh, tưởng rằng khó sống. Sau đó anh quyết định ở lại Việt Nam để lo cho mẹ và các em. Và với cây đàn guitar đầu tiên trong đời của mẹ cho, anh bắt đầu cuộc hành trình vào âm nhạc.

Nhạc phẩm đầu tay mang tựa đề Ướt Mi ra đời trong khi anh sắp bước vào lứa tuổi 20. Nhạc phẩm này cũng như nhạc phẩm Thương Một Người sau đó đã được anh gói ghém tâm sự của mình dành cho nữ ca sĩ Thanh Thúy, cư ngụ cùng một ngõ hẻm với anh trên đường Cao Thắng, là nơi anh tạm trú đầu tiên khi từ Huế vào Sài Gòn.

Tuy là một nghệ sĩ với một tâm hồn phóng khoáng, nhưng Trịnh Công Sơn là một người rất gắn bó với gia đình. Anh hết lòng thương yêu mẹ và luôn lên tiếng ca ngợi người mẹ hiền đã tận tụy hy sinh và tần tảo để nuôi các con nên người. Anh thường khoe với bạn bè: “Mẹ moi là nhất! Mẹ moi là số dách! Không ai bằng mẹ moi hết!”

Với ước muốn của Trịnh Công Sơn, anh đã được gia đình an táng tại nghĩa trang Gò Dưa, tỉnh Bình Dương vào ngày thứ Tư 4 tháng Tư, 2001 vừa qua, bên cạnh mộ phần của người mẹ thân yêu qua đời cách đây hơn 10 năm với một bài viết về mẹ của Trịnh Công Sơn được khắc trên mộ.

Ðối với các em, Trịnh Công Sơn rất được thương yêu và kính mến. Anh đã trở thành một thần tượng với họ. Từ khoảng bốn năm nay, các em gái của anh ở Montréal vẫn thường xuyên thay nhau về Việt Nam chăm sóc cho Trịnh Công Sơn khi sức khỏe của anh trở nên sa sút. Thời gian này Trịnh Công Sơn chỉ còn cân nặng được 35 ký, từng phải vào bệnh viện cấp cứu và tưởng rằng khó qua khỏi.

Là một người thích uống rượu - nhất là cognac - và hút rất nhiều thuốc lá, sau tình trạng thập tử nhất sinh đó, anh đã nghe theo lời khuyên của bác sĩ cũng như của những người trong gia đình bớt rượu - để chỉ uống rượu chát và bia - và thuốc lá.

Nhưng chỉ được một thời gian anh lại quay về với những thói quen cũ, nguyên nhân của những căn bệnh nguy hiểm đến tính mạng.

Khoảng hơn một năm trở lại đây, Trịnh Công Sơn thường xuyên được đưa vào bệnh viện Chợ Rẫy trong những lúc nguy kịch. Lần cuối cùng sau khi trở về nhà được vài ngày, sau đó bị hôn mê và lại được đưa trở lại bệnh viện và từ trần tại đây sau khi những bộ phận như gan và thận của anh đã ngưng hoạt động.

Các em gái của anh từ Canada trở về mong gặp người anh cả của mình lần cuối nhưng vì bị kẹt máy bay ở Alaska nên chỉ có mặt tại Việt Nam vài giờ sau khi Trịnh Công Sơn đã nhắm mắt lìa đời.

Trước tình trạng nguy kịch của Trịnh Công Sơn, gia đình anh ở Montréal đã xin lễ cầu an cho anh vào ngày Chủ Nhật, 1 tháng Tư tại chùa Huyền Không. Tuy nhiên sau khi nhận được tin anh đã từ trần, lễ cầu an đã được đổi thành lễ cầu siêu để cầu cho hương hồn người quá cố, đã dâng hiến cả cuộc đời mình cho âm nhạc.

Với một tâm hồn rất nghệ sĩ, những ca khúc của Trịnh Công Sơn với những lời ca được coi như là những vần thơ rất đẹp, chẳng thế anh đã được mệnh danh là một thi sĩ của âm nhạc Việt Nam. Hơn nữa những sáng tác của anh trải dài qua nhiều thập niên, người nghe đã mệnh danh ông là một kẻ du ca về tình yêu, quê hương và thân phận. Ðó chính là những đề tài được Trịnh Công Sơn khai thác nhiều nhất qua hàng trăm nhạc phẩm của anh. Qua những nhạc phẩm về quê hương và thân phận con người, Trịnh Công Sơn đã được không ít người coi như đã bộc lộ tư tưởng phản chiến của mình trong thời kỳ chiến tranh ở vào giai đoạn khốc liệt nhất.

Với tư tưởng như thế trong hoàn cảnh một đất nước phân ly, anh đã bị coi như người không có lập trường chính trị rõ rệt. Tư tưởng đó còn được thể hiện bằng sự không có mặt một ngày nào trong đời sống quân ngũ của anh.

Tuy nhiên không phải vậy mà Trịnh Công Sơn mất đi lòng ái mộ của lớp thanh niên khoác trên mình bộ quân phục. Trái lại, nhạc của Trịnh Công Sơn gần như đã trở thành nằm lòng đối với lứa tuổi thanh niên thời đó, vì đã nói lên được cảm nghĩ của họ trước những thực tế thương tâm của một cuộc chiến tàn khốc.

Nhận xét về nhạc Trịnh Công Sơn, giáo sư Bửu Ý, một người bạn rất thân thiết của anh đã cho là “Nhạc của Trịnh Công Sơn không tuyền là nhạc, bài hát không tuyền là bài hát. Mỗi bài là một truyện ngắn, mỗi ca khúc là một chương khúc của truyện dài không có kết thúc, vẫn mở ra như một vết thương, một vết thương người, một vết thương thời đại, vết thương thiết thân, phải cưu mang và lưu truyền.”

Ngay cố nhạc sĩ Văn Cao cũng đã gọi Trịnh Công Sơn là một người thơ ca (chính xác là "ca thơ", VT), bởi ở Trịnh Công Sơn, nhạc và thơ quyện vào nhau đến độ khó phân định. Từ lâu Trịnh Công Sơn vẫn ấp ủ thực hiện một tập hồi ký mà anh cho biết là có nhiều tiết lộ rất đặc biệt. Nhưng chưa có dịp viết thì anh đã ra đi. Theo những người trong gia đình cho biết thì giáo sư Bửu Ý có lẽ sẽ là người thực hiện tập hồi ký này thay cho người bạn thân của mình.

Về cuộc sống tình cảm, cho đến khi trở về với cát bụi, Trịnh Công Sơn chưa từng kết hôn với ai, ngoài một lần có ý định này với một thiếu nữ tên N. từ Pháp về Việt Nam. Hôn lễ đã được chuẩn bị, tuy nhiên vào giờ chót đã không thành.

Ngoài ra Trịnh Công Sơn cũng tỏ ra có tình cảm đặc biệt với một thiếu nữ Nhật tên Michiko, yêu anh rất tha thiết. Michiko từ Nhật sang Việt Nam thực hiện luận án về nhạc Trịnh Công Sơn. Cô thuộc rất nhiều bản nhạc của anh. Mối tình này đã đưa đẩy hai người lại gần nhau hơn để tính việc hôn nhân, nhưng rốt cuộc cũng không thành.

Với bản chất nghệ sĩ, Trịnh Công Sơn là một người đa cảm. Và với sự tài hoa và tính tình phóng khoáng của mình, đã có nhiều người đàn bà đã đi qua cuộc sống tình cảm của anh. Trong số đó có một thiếu nữ mang tên Bích Diễm mà Trịnh Công Sơn đã dùng làm nguồn cảm hứng viết lên nhạc phẩm Diễm Xưa. Một thời gian sau, anh chuyển tình cảm của mình qua người em của Bích Diễm - anh thường gọi là “Cô Diễm Xưa” - để tạo thành nhiều ca khúc tình cảm bất hủ, trong số có Mưa Hồng.

Cách đây vài năm, người tạo cho Trịnh Công Sơn nguồn cảm hứng để sáng tác nhạc phẩm này trong một dịp trở về Việt Nam có lại thăm anh. Từ đó nhạc phẩm Xin Trả Nợ Người ra đời (với dòng chữ “viết cho Hướng Dương” của Trịnh Công Sơn để tránh tên thật cho “Cô Mưa Hồng”) với những câu: “Hai mươi năm xin trả nợ người. Trả nợ một thời em đã bỏ ai. Hai mươi năm xin trả nợ dài. Trả nợ một đời em đã phụ tôi....”

Gần như trong bất cứ ca khúc tình cảm nào của Trịnh Công Sơn cũng có bóng dáng người phụ nữ trong đó, những người phụ nữ đã có ít nhiều liên hệ tình cảm với anh qua từng giai đoạn. Những nhân vật đó thường được anh gọi theo tựa đề những nhạc phẩm anh đã cảm xúc tạo nên.

Như cô “Như Cánh Vạc Bay” chẳng hạn, là một thiếu nữ tên L., người gầy và cao, rất đẹp, sinh trưởng trong một gia đình nề nếp, gia phong nổi tiếng.

Có một dạo cô “Như Cánh Vạc Bay” cư ngụ tại Ottawa và đã từng gặp lại Trịnh Công Sơn trong dịp anh sang Montréal thăm gia đình lần duy nhất vào dịp Phục Sinh năm 1992. Cũng trong dịp này, anh đã gặp lại một người phụ nữ anh gọi là cô “Hoa Vàng Mấy Ðộ.”

Ðó là chưa kể đến một phụ nữ khác là một bác sĩ y khoa tên Q. từ Pháp về và rất có cảm tình với anh, trường hợp này cũng xẩy đến với một người đàn bà khác - một công chức của công ty điện lực Hydro Quebec - khi gặp gỡ anh tại Montréal. Ðã có những giọt nước mắt chảy xuống, đã có những tiếng nấc nghẹn ngào nơi những người đã đến với cuộc sống tình cảm của anh, để thương tiếc cho một thần tượng đã vĩnh viễn ra đi.

Trịnh Công Sơn đã nằm xuống nhưng chắc chắn những ca khúc của anh sẽ không bao giờ phai mờ trong trí nhớ mọi người.

Với những gì Trịnh Công Sơn đã mang lại cho cuộc đời, cho con người và cho tình yêu thuần túy về mặt âm nhạc, anh đáng được xưng tụng là một nhà tư tưởng gần gũi nhất với cuộc đời anh cho là cõi tạm này.

Nhưng riêng đối với riêng anh, Trịnh Công Sơn thú nhận là đã mỏi dần với lòng tin. Anh chỉ còn lại niềm tin sau cùng. Ðó là niềm tin vào niềm tuyệt vọng. Có nghĩa là tin vào chính mình. Tin vào cuộc đời vốn không thể khác. Và như thế, anh đã yêu thương cuộc đời bằng nỗi lòng của một tên tuyệt vọng, mặc dù đã nhiều lần tự nhủ lòng mình Tôi Ơi Ðừng Tuyệt Vọng.

Theo gia đình Trịnh Công Sơn ở Montréal cho biết, một lễ cầu siêu cho anh sẽ được tổ chức tại chùa Huyền Không ở Montreal vào 11 giờ sáng ngày Chủ Nhật 8 tháng Tư.

Nhân dịp này một số bạn bè của anh ở Hoa Kỳ - một nơi anh rất muốn đi thăm, nhưng không thực hiện được vì nhiều lý do tế nhị - và nhiều nơi xa khác sẽ sang tham dự, trong số có Khánh Ly, một tên tuổi gắn liền với cuộc đời âm nhạc của anh từ giữa thập niên 60. Với những lời đồn đãi cũng như những huyền thoại được thêu dệt về vấn đề liên hệ tình cảm giữa anh và Khánh Ly, Trịnh Công Sơn đã nhiều lần lên tiếng phủ nhận: “Không! Tuyệt đối tôi không có gì với Khánh Ly hết!”

Kỷ niệm ngày mất thác Bản Giốc 12/29/01

Trường Kỳ


Số Lần Chấm:  
15

(để chấm điễm, xin bấm vào số sao)

Số lần đọc: 5,414
Nguồn:
Đăng bởi: TVMT ()
Người gửi: Thành Viên
Người sửa: TVMT;