Bài Viết Âm nhạc

Bộ Đàn Dây

Trần Viết Minh-Thanh



1. Bộ Đàn Dây (Strings)

Bộ Đàn Dây có bốn loại: vỹ cầm (violin), viola, cello và double bass. Đây là nhóm quy tụ nhiều nhạc sĩ nhất trong một giàn nhạc đại hoà tấu, con số lên đến 60 người. Trong giàn nhạc PSO thì con số này là 58 nhạc sĩ. Cần nhiều như vậy vì âm thanh đàn dây là chính, và âm thanh cần hòa điệu với các âm thanh của các bộ đàn khác, nếu ít quá âm thanh đàn dây sẽ bị lấn bởi âm vang các nhạc cụ khác. Tất cả nhạc cụ đàn dây đều được làm bằng gỗ, có dây trên mặt, hình dạng giống nhau, nhưng khác nhau về kích thước. Nhạc sĩ chơi đàn bằng thanh cây gọi là bow, khi dùng cây để khẩy dây đàn, gọi là bowing. Thanh "bow" này được một nhà chuyên môn tên là François Tourte đưa đến mức tuyệt hảo, và từ đó những nhà làm bow khác dựa vào mà sản xuất các thanh cây, với những cây đàn mắc tiền, thanh cây bow rất đẹp. Cây bow làm bằng gỗ pernambuco, Nam Mỹ, và cũng là tên của một vùng xứ Brazil. Cây bow của đàn vỹ cầm và đàn violia thường dài 73 hay 75cm, và của đàn cello lại ngắn hơn chỉ dài 72-73 cm. Khi mua cây đàn, tất nhiên là cây đàn và thanh bow phải được bán chung, nhưng phần đông cây bow được sản xuất riêng qua những nhà chuyên môn làm bow.

a. Vỹ cầm – violin

Đàn violin là đàn nhỏ nhất trong các loại đàn dây, vì dây ngắn nhất, nhưng số nhạc công trong nhóm nhiều hơn hết, và gồm có hai nhóm: Nhóm vỹ cầm nhất (first violins), chơi nhạc với âm độ cao hơn hết, và nhóm vỹ cầm nhị (second violins), chơi nhạc âm độ cao thứ nhì sau nhóm đàn vỹ cầm nhất.

Ghế đầu tiên là ghế chính của một nhóm đàn, tỉ như ghế chính của đàn dây, ghế chính clarinet, hay viola vvv, có nghĩa là người nhạc công này là trưởng của nhóm nhạc cụ đó.

Nhạc công trưởng của nhóm vỹ cầm nhất rất quan trọng, tiếng anh gọi là concermaster (đàn ông) hay concertmistress (đàn bà), danh từ xuất phát từ thế kỷ 18, khi concertmaster là người lãnh đạo giàn nhạc. Thời đó chưa có nhạc trưởng như bây giờ. Đó là người bắt đầu hay chấm dứt một buổi trình tấu, và có trách nhiệm hướng dẫn những buổi tập dượt với giàn nhạc. Thời nay vai trò của người nhạc sĩ này vẫn quan trọng, đó là người làm việc cận kề với nhạc trưởng để hòa hợp tất cả những nhạc cụ đàn dây, và cũng chọn cách thức chơi đàn. Concertmaster/concertmistress bắt đầu buổi trình diễn bằng cách so dây đàn với nhạc công chơi oboe. Concertmaster sẽ hỏi nhạc công oboe để so nốt A cho đồng đều nhau, là một điều rất quan trọng cho vai trò người nhạc trưởng.

Nhóm vỹ cầm nhất có con số nhạc công nhiều hơn hết trong nhóm đàn dây, và cũng nhiều hơn hết trong giàn nhạc. Với PSO, nhóm này có 16 người tất cả.

Ngồi sau nhóm Vỹ cầm nhất hay ngồi hàng bên trái của nhạc trưởng là nhóm Vỹ cầm Nhị. Trong PSO con số của nhóm này là 12 người.

Nhạc sĩ chơi đàn violin hay, thường được mời đánh solo với giàn nhạc vì có nhiều tấu khúc được soạn riêng cho violin solo. Đã có nhiều nhạc sĩ nổi danh chơi đàn violin rất cừ, trong đó có Midori, chơi đàn lúc 3 tuổi, năm nay cô mới 30 tuổi, cô là người có mặt trong hình kèm theo.

Và sau đây là âm thanh của đàn violin, một âm thanh trong trẻo và trữ tình.



b. Viola

Đàn viola lớn hơn và nặng hơn đàn violin một tí, là dụng cụ quan trọng trong giàn nhạc, nhưng không bao giờ chơi solo một mình: không có nhạc sĩ biểu diễn đàn viola đánh đơn cùng với giàn nhạc, trông khi đó có nhiều khúc tấu đặc biệt soạn riêng để các nhạc sĩ violin hay cello tấu với dàn nhạc giao hưởng. Âm thanh của đàn viola ấm hơn và được đánh với độ thấp hơn đàn violin (lower pitch). Đàn viola nặng hơn violin và hình dạng rất giống đàn violin. Nhạc sĩ chơi đàn viola cũng tựa như violin, là bỏ lên vai bên trái và khảy đàn từ tay phải. Âm thanh của viola, được ví như giọng alto (giọng nữ trầm) của nhóm đàn violin, nhưng trong một nhóm tứ tấu đàn dây (quartet), viola lại chơi theo giọng tenor (giọng nam cao).
Con số nhạc sĩ của nhóm này là 10-12 người.

Âm thanh đàn viola:



c. cello

Đàn cello chơi với âm thanh chùng hơn cả viola, cả một quãng tám (octave) thấp hơn. Dây đàn dài hơn cho nên thân đàn cũng lớn hơn gấp hai đàn viola, vì vậy nhạc sĩ ngồi trên ghế và kẹp đàn giữa đùi, ngoài ra còn có một thân cây nhỏ (endpin) gắn vào phần cuối cây đàn, chóng xuống sàn để giữ thăng bằng cho cây đàn cello. Nhạc sĩ cầm cây bow ở bên tay phải và đánh đàn, đưa qua đưa lại trên dây đàn, cùng lúc đó người nhạc sĩ có thể đổi âm thanh với cây bow hay nhấn dây bằng ngón tay (như chơi guitar).

Còn gọi là violoncello, trong giàn nhạc nhóm cello có số nhạc công ngang bằng với nhóm viola, hay nhóm vỹ cầm nhị (thường là 10, 12 người). Với giàn nhạc thính phòng, âm thanh của cello nghe như điệu bass.

Nhóm cello trong giàn nhạc giao hưởng mang đến cho bản nhạc một âm thanh ấm nồng. Ngồi chung với nhau, người các nhạc sĩ nghiêng qua, nghiêng lại về một phía rất nhịp nhàng, và cây endpin này đã giúp cho các nhạc sĩ dễ dàng sử dụng nhạc cụ hơi lớn này của họ. Thuở ban đầu, trước năm 1800 các nhạc cụ lớn như cello, double bass chưa có cây endpin, cho nên thật là một điều khó cho nhạc sĩ giữ thăng bằng các nhạc cụ này.

Trong hình, ngồi ôm cây đàn nổi tiếng của ông, đó là nhạc sĩ Yoyo Ma, nhạc sĩ đàn cello nổi tiếng nhất của thời nay. Ông chơi đàn từ năm năm tuổi, và tài nghệ của ông được coi ngang hàng với các nhạc sĩ cello nổi tiếng nhất của thời trước. Nhạc sĩ Yo Yo Ma đi trình diễn khắp thế giới, mỗi lần bay đi đâu ông đều mua hai vé, một cho ông và một cho chiếc đàn cello yêu quý.

Cello có âm vực phủ rộng cả trầm trung và cao và dễ át các loại đàn khác, cho nên nhạc trưởng Saint Clair đã cho nhóm violas ngồi ra ngoài để khán giả có thể tận hưởng âm thanh nhạc cụ viola, tránh bị lấn áp bởi âm thanh nhóm đàn cello.

cello:



d. Double Bass.

Nhóm cuối của Đàn Dây, là double bass, cũng là cây đàn dây lớn nhất trong dãy nhạc cụ này. Thường cây đàn này cao 6 feet. Người chơi đàn phải đứng và giữ cây đàn cho thăng bằng, và đánh đàn như tựa như cây cello. Cây double bass lớn nhất cao 16 feet, được Paul de Wit tạo ra, để đón mừng ngày hội âm nhạc tại Cincinnati năm 1889. Một cây đàn double bass thông thường có bốn giây chạy qua mặt đàn.

Quý vị cũng đoán được qua cái tên, double bass -còn được gọi là bass Viol, hay contrabass - có một âm vực thấp nhất trong bộ Đàn Dây.

Trong hình bên phải ngoài cùng, là nhạc sĩ chơi đàn double bass, và ông ta đã đứng để khảy cây đàn. Chúng ta cũng dễ dàng trông thấy cây endpin, được gắn vào cây đàn double bass và cello để giữ thế cho cây đàn.

double bass:



Nhóm đàn dây là nhóm lớn nhất của một giàn nhạc đại hòa tấu, với một âm thanh dễ nhận, nhưng phải có các bộ đàn khác thì mới tạo được sự phong phú đa dạng về hòa âm, và độ vang của nhiều nhạc cụ.


Số Lần Chấm:  
40

(để chấm điễm, xin bấm vào số sao)

Số lần đọc: 7,306
Nguồn:
Đăng bởi: TVMT (7/9/2004)
Người gửi: tvmt
Người sửa: TVMT;